Гипертония және Жүрек-Қан Тамырлары Ауруларының Алдын Алу мен Басқарудағы Белсенді Өмір Салтының Рөлі

Гипертония жиі «үнсіз өлтіруші» деп аталады, себебі оның айқын белгілері болмайды және көптеген адамдар қан қысымының жоғары екенін білмейді. Дегенмен, қан қысымының өте жоғары деңгейінде немесе асқынған жағдайларда келесі белгілер пайда болуы мүмкін:

• ✓
  Бас ауруы
• ✓
  Бас айналуы
• ✓
  Мұрыннан қан кету
• ✓
  Көрудің бұзылуы (көз алды қарауыту)
• ✓
  Кеуде қуысының ауыруы
• ✓
  Тыныс алудың қиындауы
• ✓
  Жүрек қағуының жиілеуі
• ✓
  Шаршау

Бұл белгілер басқа ауруларға да тән болуы мүмкін, сондықтан гипертонияны анықтау үшін қан қысымын жүйелі түрде тексеріп отыру маңызды.

Гипертонияның себептері әртүрлі болуы мүмкін, оның ішінде өмір салты мен генетикалық факторлар:

• ✓
  Жас: Қауіп жас ұлғайған сайын артады.
• ✓
  Тұқым қуалаушылық: Отбасы тарихында гипертония болған жағдайда қауіп жоғарылайды.
• ✓
  Семіздік немесе артық салмақ: Артық дене салмағы қан қысымын арттырады.
• ✓
  Физикалық белсенділіктің жетіспеушілігі: Гиподинамия қан қысымының жоғарылауына ықпал етеді.
• ✓
  Дұрыс тамақтанбау: Тұзды көп тұтыну, жемістер мен көкөністердің жетіспеушілігі.
• ✓
  Алкогольді шамадан тыс пайдалану: Алкоголь қан қысымын көтеруі мүмкін.
• ✓
  Шылым шегу: Темекі шегу қан тамырларын зақымдап, қан қысымын жоғарылатады.
• ✓
  Стресс: Созылмалы стресс қан қысымының уақытша немесе тұрақты жоғарылауына әкелуі мүмкін.
• ✓
  Созылмалы аурулар: Қант диабеті, бүйрек аурулары, ұйқы апноэ сияқты жағдайлар.
• ✓
  Дәрі-дәрмектер: Кейбір дәрі-дәрмектер (мысалы, кейбір суық тиюге қарсы дәрілер) қан қысымын жоғарылатуы мүмкін.

Гипертонияны диагностикалау мен емдеу кешенді тәсілді қажет етеді:

Диагностика:

• ✓
  Қан қысымын өлшеу: Гипертонияны диагностикалаудың негізгі әдісі – қан қысымын жүйелі түрде өлшеу. Диагнозды дәрігер бірнеше рет өлшеу нәтижелеріне сүйеніп қояды. Қалыпты қан қысымы әдетте 120/80 мм сын. бағ. төмен болады.
• ✓
  Қосымша зерттеулер: Жүрек пен бүйректің жұмысын бағалау үшін қан талдаулары, электрокардиограмма (ЭКГ), эхокардиография сияқты қосымша зерттеулер тағайындалуы мүмкін.

Емдеу: Емдеу әдістері қан қысымының деңгейіне, науқастың жалпы денсаулығына және қауіп факторларына байланысты.

• ✓
  Өмір салтын өзгерту (іргелі негіз): Бұл гипертонияны басқарудың және алдын алудың ең маңызды компоненті болып табылады:

  • ✓
    Белсенді өмір салтын ұстану: Аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды аэробты физикалық белсенділік.
  • ✓
    Теңгерімді тамақтану: Тұзды тұтынуды азайту, жемістер, көкөністер, тұтас дәнді дақылдар мен майсыз ақуыздарға бай диетаны ұстану (мысалы, DASH диетасы).
  • ✓
    Салауатты салмақты сақтау немесе азайту: Артық салмақтан арылу қан қысымын айтарлықтай төмендетеді.
  • ✓
    Шылым шегуді тастау: Темекі шегу жүрек-қан тамырлары денсаулығына зиянды.
  • ✓
    Алкогольді тұтынуды шектеу: Шектеулі мөлшерде ғана қолдану.
  • ✓
    Стрессті басқару: Демалу әдістерін, медитацияны қолдану.
• ✓
  Дәрілік терапия: Егер өмір салтын өзгерту жеткіліксіз болса, дәрігер қан қысымын төмендететін дәрі-дәрмектерді тағайындайды. Оларға диуретиктер, АӨФ ингибиторлары (ACE inhibitors), ангиотензин рецепторларының блокаторлары (ARBs), бета-блокаторлар, кальций арнасының блокаторлары және т.б. жатады. Дәрі-дәрмекті тек дәрігердің нұсқауымен және оның бақылауымен қабылдау қажет.

Гипертонияның және оған байланысты жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу үшін келесі салауатты өмір салты кеңестерін ұстану қажет:

• ✓
  Тұрақты физикалық белсенділік: Аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды (мысалы, серпінді серуендеу, жүгіру, жүзу, велосипед тебу) немесе 75 минут жоғары қарқынды аэробты физикалық белсенділікпен айналысу.
• ✓
  Салауатты тамақтану: Тұзды тұтынуды шектеу (күніне 2300 мг-ден аз, идеалды түрде 1500 мг), жемістер, көкөністер, тұтас дәнді дақылдар, майсыз ақуыздар және пайдалы майларға бай диетаны ұстану.
• ✓
  Салмақты бақылау: Дене салмағының индексін (ДСИ) қалыпты деңгейде (18.5 – 24.9) ұстау.
• ✓
  Шылым шегуден бас тарту: Темекі шегу жүрек-қан тамырлары ауруларының негізгі қауіп факторы болып табылады және одан толық бас тарту қажет.
• ✓
  Алкогольді шектеу: Ерлер үшін күніне 2 порциядан, әйелдер үшін 1 порциядан асырмау.
• ✓
  Стрессті басқару: Медитация, йога, тыныс алу жаттығулары немесе басқа демалу әдістерін қолдану арқылы стресс деңгейін төмендету.
• ✓
  Тұрақты медициналық тексерулер: Қан қысымын, холестеринді және қандағы қант деңгейін үнемі тексеріп отыру, әсіресе қауіп факторлары бар адамдар үшін маңызды.